آموزش زبان اشاره به کودکان

آموزش زبان اشاره به کودکان

در این مقاله ابتدا با مفهوم زبان اشاره برای کودک آشنا شده، مزایای آن را بررسی می کنیم و نحوه ی آموزش زبان اشاره به نوزادان و نوپایان را مورد بحث قرار می دهیم. در میان مطالب، تصاویری حاوی ایده هایی برای آموزش زبان اشاره به کودک مشاهده خواهید نمود.

زبان اشاره ای که برای نوزادان به کار می رود با زبان اشاره ی ناشنوایان متفاوت است. زبان اشاره ی نوزادان شامل چند عبارت ساده و محدود و پرکاربرد در دوران نوزادی تا قبل از به حرف افتادن کودک است. زبان اشاره ی مورد بحث ما، به تعداد کمی حرکات نمادین اطلاق می شود که برای برقراری ارتباط با نوزادان کمک کننده است. عباراتی مثل شیر، بیشتر، متشکرم، لطفا، خواب، غذا و غیره. برای آموزش زبان اشاره در واقع از تمایل ذاتی نوزادان در استفاده از انگشتان دست برای بازی و اشاره بهره می بریم.

تصور کنید که وسط یک کشور دور افتاده گرفتار شده اید و قادر به تکلّم به زبان محلی آنجا نیستید. مردم محلّی هیچ یک از کلمات شما را نمی فهمند. شما چه کار خواهید کرد؟ بله، به سرعت به پانتومیم متوسل می شوید. زبان اشاره هم برای نوزاد می تواند همین کارکرد را داشته باشد.

آموزش زبان اشاره به کودک

مزایای زبان اشاره برای کودکان نوپا

برخی محققان معتقدند این کار، از نظر عاطفی مزایای زیادی دارد. طبق این استدلال نوزادان علائم اشاره ای را آسانتر از کلمات می آموزند. آنها ماه ها قبل از اینکه زبان گفتاری را بیاموزند، قادرند از طریق زبان اشاره ارتباط برقرار کنند. در نتیجه والدین، آنها را بهتر درک کرده، پیوند عاطفی بیشتری بین والدین و فرزند شکل می گیرد و استرس و ناامیدی کمتری را تجربه خواهند کرد.

بسیاری از والدینی که از زبان اشاره استفاده کرده اند، گزارش داده اند که این کار نوزادان و کودکان نوپای آن ها را در سالهای نخست زندگی، قادر به برقراری ارتباط موثر و ابراز احساسات نموده است. همانطور که بسیاری از والدین کودکان نوپا می دانند، اغلب فهمیدن دلیل کج خلقی های کودکان دشوار است. اما با زبان اشاره، کودکان راه دیگری غیر از گریه و نق زدن برای بیان خواسته هایشان سراغ دارند.

برخی کارشناسان معتقدند نوزادانی که زبان اشاره می آموزند و با والدین خود ارتباط برقرار می کنند از اعتماد به نفس بیشتری برخوردار می شوند و احتمالا احساس خشم به دلیل ناتوانی در برقراری ارتباط به دفعات زیاد رخ نمی دهد. در حالیکه نوزادان دیگر هنوز برای رسیدن به خواسته هایشان گریه می کنند، نوزادانی که زبان اشاره می آموزند از این طریق خواسته شان را به بزرگترها می فهمانند.

 هرچند این نوع از زبان اشاره به کودک در برقراری ارتباط راحتتر کمک می کند، اما تحقیقات بیشتری برای پی بردن به این که آیا می تواند به پیشرفت زبان یا توانایی شناختی کودک کمک کند، لازم است.

حمام کودک با زبان اشاره

آیا آموزش زبان اشاره به نوزادان و نوپایان باعث تاخیر در گفتار می شود؟

بسیاری از والدین ابراز نگرانی می کنند که استفاده از زبان اشاره باعث به تعویق افتادن حرف زدن کودک می شود. خبر خوب این است که هیچ مطالعه ای هرگز نتوانسته صحت این ادعا را اثبات کند. در واقع شما فقط دارید زبان دومی را به کودکتان می آموزید. برخی مطالعات حاکی از این است که اتفاقا آموزش زبان اشاره به کودک کمک می کند تا مهارتهای زبانی خود را توسعه دهند و مانع صحبت کردن او نمی شود. زبان اشاره به کودک کمک می کند که ارتباط برقرار کند تا وقتیکه سیستم گفتاری او تکمیل شود. در مورد کودکانی با تاخیر کلامی نیز زبان اشاره به آنها امکان می دهد تا قبل از اینکه بتوانند صحبت کنند ارتباط برقرار کنند. حتی در کودکان اوتیسمی نیز این امر صدق می کند و هنگامیکه این کودکان قدرت ارتباط از طریق استفاده از علائم را درک کنند، اغلب انگیزه بیشتری برای برقراری ارتباط از طریق گفتار پیدا می کنند. زیرا حالا می فهمند که برقراری ارتباط چقدر خوشایند است. در این رابطه یادآوری یک نکته ضروری به نظر می رسد؛ همواره حرکات زبان اشاره را با گفتار مرتبط با آن همراه کنید. به این ترتیب، زبان گفتاری کودک نیز همزمان تقویت خواهد شد.

آموزش زبان اشاره به نوزاد

از چه علائمی برای زبان اشاره کودک استفاده می شود؟

این کاملا بستگی به انتخاب والدین دارد. بعضی از علائم و حرکات طی زندگی روزمره توسط والدین کشف شده و مورد استفاده قرار می گیرند. مثلا وقتی کودک به طور تکراری موقع شیر خواستن با دهان باز سر تکان می دهد، این علامت ممکن است به عنوان نمادی برای شیر خواستن مورد استفاده قرار گیرد. ممکن است شما موفق شده باشید در ارتباط با نوزادتان معنای بسیاری از حرکات نوزاد را دریابید و به صورت اتفاقی به یکسری حرکات نمادین رسیده باشید. در این صورت از میان حرکاتی که در کتاب ها یا نمودارهای مرتبط وجود دارد، آنهایی را انتخاب کرده و به کار ببرید که برایتان مفید است. به کار بردن علائمی که شما و کودکتان خودبخود اختراع کرده اید، بهتر است. زیرا این علائم در حال حاضر برای کودک معنی دار هستند و احتمالا به خاطر سپردنشان برای کودکتان راحت تر است.

 معمولا آموزش زبان اشاره به مجموعه ای از حرکات و علائمی اشاره دارد که در نمودارها، کتابها و ویدئوها ارائه شده اند. بعضی از علائم نمود واقعی عمل مورد نظر هستند و به پانتومیم شباهت دارند. مثل علامت «نوشیدن» در تصویر پایین:

زبان اشاره کودک

اما برخی دیگر از علائم کاملا قراردادی هستند و شباهتی به عمل مورد نظر نداشته و پانتومیم نیستند. مانند این تصاویر:

آموزش زبان اشاره به نوزاد

تحقیقات نشان می دهد که نوزادان علائم پانتومیمی (نوع اول) را بهتر از علائم قراردادی یاد می گیرند.

کلماتی را برای آموزش زبان اشاره انتخاب کنید که به طور معمول اولین کلمات کودکان هستند. در اینجا لیستی از اولین کلمات را به عنوان پیشنهاد می بینید:

اسامی: لباس، کفش، شیشه شیر، وان حمام، آب، توپ، قاشق، بشقاب، پرنده، سگ، گربه، عروسک و ...

کلمات ارتباطی: لطفا، ممنونم، نه، وایسا، تمام شد، بیشتر، دوباره، این، آن، من، شما و ...

کلمات کاری: برو، بیا، بالا، پایین، پرت کن، بنشین، باز کن، بِکِش، کمک کن، غذا بخور، غذا بده، آب بده

کلمات توصیف کننده: بزرگ، کوچک، کثیف، تمیز، خیس، خشک، اینجا، آنجا، داخل، بیرون و...

زبان اشاره کودک

نحوه آموزش زبان اشاره به نوزادان و کودکان نوپا:

  • اولین کار این است که تصمیم بگیرید که از کدام علائم شروع کنید. انتخاب علائم مناسب برای شروع، تاثیر مستقیمی در سرعت یادگیری کودک دارد. بنابراین مطمئن شوید که منطقی انتخاب کرده اید. علائم اولیه را می توانیم به دو دسته تقسیم کنیم. علائم ضروری و علائم سرگرمی. علائم ضروری آنهایی است که کودک برای تامین نیازهای اولیه اش به آنها نیازمند است. مثل: شیر، گرسنه ام، آب، پوشک، خواب، بیشتر و ... علائم سرگرمی مثل توپ، ماشین، عروسک، کتاب، بازی و...  ابتدا با چند علامت محدود شروع کنید.

زبان اشاره نوزاد

  • می توانید از ماه های اول شروع کنید. نوزادان از همان ابتدا یادگیری زبان را شروع می کنند. آنها صدای مادرانشان را در رحم شنیده و از بدو تولد زبان مادریشان را تشخیص می دهند. طی ماههای بعدی، مغز آنها شروع به شکستن کدها و رمزگشایی از زبان می کند. تا 6 ماهگی، نوزادان بسیاری از کلمات روزمره مانند مامان، بابا، به به، شیر و غیره را درک می کنند. تحقیقات نشان می دهد که بسیاری از نوزادان اولین کلمات خود مثل بابا و ماما را تا سن 10 ماهگی به نحوی بیان می کنند. بنابراین می توان انتظار داشت که نوزادان حتی قبل از 6 ماهگی آماده ی مشاهده و یادگیری علائم زبان اشاره باشند. هر چه زودتر شروع کنید، سریعتر یاد می گیرند. البته از ابتدا انتظار نداشته باشید که درست تقلید کنند. تا حدود 10 ماهگی حرکات را به صورت مشابه اما قابل فهم تقلید می کنند. درست مانند دیگر مراحل رشد کودک مثل راه رفتن، چهاردست و پا رفتن و دندان درآوردن که در هر کودک زمان متفاوتی بروز می کند، زبان اشاره هم به همین صورت است.
  • از چند علامت محدود شروع کنید. شروع یک کار جدید با کودک هیجان انگیز است. اما مهم است که هرکاری را آهسته و با حوصله پیش ببرید. داشتن صبر و حوصله در این زمینه نتایج بهتری به ارمغان می آورد. اگر یکباره با 10 علامت شروع کنید، ممکن است کودک شما تحت فشار قرار گیرد و اقدام شما موفقیت آمیز نباشد. از چند علامت محدود شروع کنید و هروقت فکر کردید که کودک آن علائم را می فهمد، آنگاه سراغ علائم دیگری بروید. اگر خیلی زود مثلا 3-4 ماهگی شروع کرده اید، از یک یا دو علامت شروع کنید. اما اگر در حدود 12 ماهگی شروع کرده اید، می توانید همزمان روی چند علامت کار کنید.

آموزش زبان اشاره به کودک

  • علائم را به عنوان بخشی از مکالمه روزمره به طور طبیعی به نوزاد معرفی کنید. به چشم یک دوره آموزشی به این کار نگاه نکنید. نوزادان با قرار گرفتن مکرر در معرض کلمات همراه با زبان اشاره و استفاده از این علائم در مکالمات روزمره آنها را می آموزند. هنگامی از علائم زبان اشاره استفاده کنید که در حال انجام آن عمل یا نشان دادن آن شیء باشید.
  • نوزادان مهارت کافی ندارند و احتمالا کاملا مطابق الگوی شما رفتار نمی کنند. در این شرایط وانمود نکنید که حرکات او را درک نمی کنید. با تکرار حرکات از سوی شما کودک مهارت لازم را پیدا می کند.
  • از حدود 9 ماهگی پس از انجام حرکت، کمی صبر کنید تا کودک آن را تقلید کند. اگر تقلید نکرد، دستهای او را بگیرید و به او کمک کنید تا حرکت را انجام دهد. سپس بلافاصله او را تشویق کنید. با این کار به مرور او قادر به تقلید حرکات خواهد بود. زبان اشاره بر پایه ی توانایی طبیعی نوزاد در حرکت دادن دست و انگشتانش است. همانطوریکه تکان دادن دست برای خداحافظی یا دست دادن را می آموزد، حرکات دیگر را هم با تکرار خواهد آموخت. زیرا نوزاد به طور غریزی از بزرگترهای خود تقلید می کند. بنابراین اگر حرکت مدنظرتان را به دفعات همراه با گفتار انجام دهید، در نهایت کودکتان آن را تقلید خواهد کرد.

  • آموزش زبان اشاره باید فعالیتی سرگرم کننده و لذت بخش باشد. اگر میخواهید در این کار موفق شوید، بهترین کاری که می توانید انجام دهید، سرگرم کننده بودن این فعالیت است. اگر روزی احساس خستگی و بدخلقی کردید، یا کودکتان بدخلق و بی حوصله بود، از آموزش صرف نظر کنید و هرگاه که هردوی شما سرحال بودید دوباره امتحان کنید.
  • اجرای علامت را با نمایش شیء یا کار موردنظر همراه کنید. مثلا هنگام شیر دادن به کودک از علامت مخصوص به آن استفاده کنید. یا وقتی توپی را برای بازی برمی دارید، حرکت مربوط به توپ را انجام دهید. در این صورت کودک شما با سرعت بیشتری بین علامت و شیء ارتباط برقرار می کند. وقتی کودک نوپا در حال یادگیری است، به تکرار و تطبیق خود با موضوع یادگیری نیاز دارد. اگر فقط چند بار محدود علامت را به کودک نشان بدهید، یادگیری اتفاق نمی افتد. اگر کودک شما گرسنه است، قبل از غذا دادن به او چند بار علامت مخصوص «خوردن» را نشانش بدهید و همزمان با عبارات مختلف از او بپرسید: « به به بدم؟» ، «غذا می خوای؟» ، «گرسنه ای؟». اگر کتاب یا اسباب بازی می خواهد، قبل از اینکه آن را به کودک بدهید، چندبار از نشانه ی مخصوص «خواستن» که خودتان ساخته اید یا از جایی الگوبرداری کرده اید، استفاده کرده و به شیء موردنظر اشاره کنید.

مسواک به زبان اشاره کودکآب در زبان اشاره کودکببخشید در زبان اشاره کودکشستشوی دستها به زبان اشاره کودک

اولین نفری باشید که درباره این مطلب نظر می‌دهید.

گذاشتن نظر

از آخرین رویدادها مطلع شوید.